Umorzenie udziałów to prawne unicestwienie udziałów wspólnika w spółce z o.o. — udziały przestają istnieć, a wraz z nimi wygasają wszystkie związane z nimi prawa udziałowe. Nikt ich nie przejmuje i nie nabywa: po prostu znikają z kapitałowej struktury spółki. Procedurę reguluje art. 199 Kodeksu spółek handlowych, a jej podstawowym warunkiem jest odpowiednie postanowienie w umowie spółki.
Jak uwolnić się ze spółki, jeśli nie masz komu sprzedać udziałów? W praktyce umorzenie udziałów okazuje się często jedyną realną drogą wyjścia wspólnika ze spółki z o.o., gdy brakuje nabywcy. To jednak nie wszystko — odpowiednio skonstruowane postanowienia o umorzeniu przymusowym i automatycznym działają również jako narzędzie ochrony spółki przed nieuczciwym wspólnikiem.
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy umorzenie udziałów jest możliwe, jakie są jego rodzaje, jak je sfinansować bez obniżania kapitału zakładowego oraz jakich błędów uniknąć, aby KRS nie zakwestionował całej procedury.
Spis treści:
- Umorzenie udziałów w spółce z o.o. – kiedy jest możliwe i jak przeprowadzić je zgodnie z KSH?
- Rodzaje umorzeń udziałów
- Uchwała o umorzeniu udziałów – co powinna zawierać?
- Jak można sfinansować umorzenie udziałów?
- Kiedy dochodzi do skutecznego umorzenia udziałów?
- Obowiązki wobec KRS i CRBR
- Kto może zwołać zgromadzenie wspólników?
- Do czego jeszcze wykorzystywane jest umorzenie udziałów w spółce z o.o.?
- Najczęstsze błędy przy umarzaniu udziałów
- FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące umorzenia udziałów w spółce z o.o.
Umorzenie udziałów w spółce z o.o. – kiedy jest możliwe i jak przeprowadzić je zgodnie z KSH?
Okazuje się, że umorzenie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest często jedyną możliwością “uwolnienia się” ze spółki z o.o., jeśli nie masz potencjalnego nabywcy. Oczywiście istnieją jeszcze inne sposoby, ale bardziej rekomendowane w sytuacji, gdy chcesz zachować spółkę, a nie “pozbyć się” udziału w niej.
Czym więc jest umorzenie udziałów? To nic innego jak ich unicestwienie. Przestają one istnieć, a co za tym idzie również wszelkie prawa udziałowe związane z nimi. Nikt ich ostatecznie nie przejmuje, nie będą one należały do jakiegokolwiek podmiotu. Po prostu znikają.
Nie jest to jednak automatyczny proces – należy podjąć szereg czynności, aby go dokonać.
Kiedy możliwe jest umorzenie udziałów?
Umorzenie udziałów zostało uregulowane w art. 199 Kodeksu spółek handlowych. Jest ono możliwe wyłącznie wtedy, gdy umowa spółki przewiduje możliwość umorzenia udziałów.
Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest postanowienie, zgodnie z którym:
„Udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę.”
Takie ogólne postanowienie będzie wystarczające- zwłaszcza jest to spotykane rozwiązanie wśród spółek, które były rejestrowane online- przez s24. Jeśli jednak wspólnicy poszli o krok dalej i uregulowanie swoje relacje u notariusza- ta procedura może zostać opisana w sposób bardziej wyczerpujący. Jeżeli jednak umowa spółki nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej umorzenia, konieczna będzie jej wcześniejsza zmiana.
Czy zawsze trzeba zmieniać umowę spółki?
Nie. Zmiana umowy spółki jest konieczna jedynie wtedy, gdy:
- umowa nie przewiduje możliwości umorzenia udziałów,
- umorzenie finansowane jest poprzez obniżenie kapitału zakładowego,
- wspólnicy chcą dokonać innych zmian wymagających modyfikacji treści umowy.
Natomiast jeżeli umowa już przewiduje możliwość dobrowolnego umorzenia, a wynagrodzenie zostanie pokryte z czystego zysku (czyli zysku, który mógłby zostać przeznaczony do wypłaty dywidendy) lub bezpłatnie, przeprowadzenie całej procedury może nastąpić bez zmiany umowy spółki.
Ma to ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ zmiana umowy wymaga większości kwalifikowanej (co do zasady 2/3 głosów), aktu notarialnego oraz wpisu do KRS.
Przeczytaj także: spółka na Malcie – czy to dobre rozwiązanie dla biznesu?
Rodzaje umorzeń udziałów
Lp. | Rodzaj | Czy potrzebna jest zgoda wspólnika, którego udziały są umarzane? | Czy potrzebna jest uchwała zgromadzenia wspólników? | Czy wspólnik, którego udziały są umarzane może nie otrzymać za nie wynagrodzenia? |
| 1. | dobrowolne | TAK | TAK | TAK |
| 2. | przymusowe | NIE | TAK | NIE |
| 3. | automatyczne | NIE | NIE | NIE |
Uchwała o umorzeniu udziałów – co powinna zawierać?
Zgodnie z art. 199 KSH uchwała zgromadzenia wspólników dotycząca umorzenia udziałów powinna wskazywać:
- podstawę prawną umorzenia wynikającą z umowy spółki,
- liczbę umarzanych udziałów,
- wysokość wynagrodzenia należnego wspólnikowi albo wskazanie, że umorzenie następuje nieodpłatnie (jeżeli wspólnik wyraził na to zgodę),
- sposób finansowania wynagrodzenia, chyba że jest bezpłatne.
Brak wskazania źródła finansowania może prowadzić do wadliwości całej procedury.
Jak można sfinansować umorzenie udziałów?
Przepisy przewidują wyłącznie trzy dopuszczalne sposoby finansowania odpłatnego umorzenia udziałów:
lp. | sposoby finansowania umorzenia udziałów |
| 1. | z czystego zysku |
| 2. | poprzez obniżenie kapitału zakładowego |
| 3. | mieszany- częściowo z czystego zysku, a częściowo z obniżenia kapitału zakładowego |
Umorzenie z czystego zysku
Jest to rozwiązanie zdecydowanie prostsze.
Jeżeli spółka posiada czysty zysk możliwy do przeznaczenia na wypłatę wspólnikom, wynagrodzenie za umarzane udziały może zostać pokryte właśnie z tych środków.
Korzyści tego rozwiązania obejmują:
- brak konieczności obniżania kapitału zakładowego,
- brak postępowania konwokacyjnego,
- krótszy czas całej procedury,
- brak zmiany umowy spółki (jeżeli umowa już przewiduje możliwość umorzenia).
Co istotne, po takim umorzeniu może powstać sytuacja, w której suma wartości nominalnej wszystkich pozostałych udziałów będzie niższa niż wysokość kapitału zakładowego. Jest to dopuszczalne przez przepisy i nie powoduje nieważności umorzenia.
Umorzenie poprzez obniżenie kapitału zakładowego
Jeżeli spółka nie dysponuje czystym zyskiem, wynagrodzenie wspólnika może zostać sfinansowane poprzez obniżenie kapitału zakładowego.
Jest to jednak rozwiązanie znacznie bardziej czasochłonne, ponieważ wymaga:
- podjęcia uchwały o obniżeniu kapitału,
- zmiany umowy spółki,
- sporządzenia aktu notarialnego,
- przeprowadzenia postępowania konwokacyjnego wobec wierzycieli,
- wpisu obniżenia kapitału do KRS.
Kiedy dochodzi do skutecznego umorzenia udziałów?
Moment umorzenia zależy od sposobu finansowania procedury. Jeżeli wynagrodzenie finansowane jest z obniżenia kapitału zakładowego, skutki prawne powstają dopiero po wpisie obniżenia kapitału do Krajowego Rejestru Sądowego.
Natomiast w przypadku umorzenia:
- finansowanego z czystego zysku,
- nieodpłatnego,
do umorzenia dochodzi:
- nabycia udziałów przez spółkę – jeśli jest to umorzenie dobrowolne,
- powstania zdarzenia wskazanego w umowie spółki – jeżeli jest to umorzenie automatyczne
- przyjęcia uchwały w przedmiocie umorzenia udziałów – jeśli jest to umorzenie przymusowe
Obowiązki wobec KRS i CRBR
Po zakończeniu procedury zarząd powinien:
- zaktualizować księgę udziałów,
- sporządzić nową listę wspólników,
- zgłosić wymagane zmiany do KRS,
- zaktualizować dane w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych, jeżeli zmienił się beneficjent rzeczywisty spółki.
Kto może zwołać zgromadzenie wspólników?
W praktyce często zgłaszają się klienci, którzy zrezygnowali już z pełnienia funkcji członka zarządu w spółce i teraz chcieliby pogłębić swoje wyjście ze spółki rozszerzając je również na udziały. Procedura umorzenia powinna rozpocząć się od zwołania zgromadzenia wspólników.
Co do zasady żądania zwołania zgromadzenia mogą dokonać wspólnicy reprezentujący co najmniej 1/10 kapitału zakładowego, chyba że umowa spółki przyznaje takie uprawnienie także wspólnikom posiadającym mniejszy udział. Tak więc jeśli klient posiada taką większość, może wystąpić do zarządu o zwołanie zgromadzenia.
Jeżeli zarząd bezpodstawnie odmawia zwołania zgromadzenia, wspólnicy mogą wystąpić do sądu rejestrowego z wnioskiem o upoważnienie do jego zwołania.
Do czego jeszcze wykorzystywane jest umorzenie udziałów w spółce zoo?
Przede wszystkim jako sankcja za niewłaściwe zachowanie wspólników – umorzenie przymusowe oraz automatyczne. Jest to narzędzie do walki z nieuczciwymi wspólnikami. Niemniej bardzo istotne, aby sporządzić umowę spółki, która będzie regulowała w sposób wyczerpujący przesłanki umorzenia przymusowego oraz automatycznego. Jakie są najczęstsze przypadki, które klienci w ten sposób sankcjonują?
Przykład przesłanki do umorzenia przymusowego/ automatycznego:
- niewniesienie wkładów w terminie,
- działalność konkurencyjna,
- działanie na niekorzyść spółki stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu,
- spowodowanie szkody na niekorzyść spółki stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu,
- niewniesienie dopłat w terminie,
- stan zdrowia wyłączający świadome podejmowanie decyzji stwierdzone zaświadczeniem lekarskim.
I wiele innych – które mogą uratować spółkę w tak trudnych sytuacjach. A Ty, masz takie postanowienia już w swojej umowie spółki?
Z kolei dobrowolne umorzenie udziałów (za wynagrodzeniem) jest wykorzystywane jako sposób wypłaty zysków ze spółki, tj. zamiast dywidendy. Szczególnie stosowane w sytuacjach, gdy spółka zoo osiąga stratę, ale posiada kapitał, który mógłby w normalnej sytuacji zostać wypłacony wspólnikom.
Najczęstsze błędy przy umarzaniu udziałów
W praktyce najczęściej spotykamy się z następującymi błędami:
- brak postanowień o umorzeniu w umowie spółki,
- wskazanie niedopuszczalnego źródła finansowania wynagrodzenia,
- pominięcie obowiązków rejestrowych,
- błędne przekonanie, że każda procedura wymaga zmiany umowy spółki,
- niewłaściwe przygotowanie uchwał zgromadzenia wspólników.
Każdy z tych błędów może prowadzić do przedłużenia całej procedury lub zakwestionowania jej skuteczności.
FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące umorzenia udziałów w spółce z o.o.
Czy umorzenie udziałów zawsze wymaga zmiany umowy spółki?
Nie. Jeżeli umowa spółki przewiduje możliwość umorzenia udziałów, a wynagrodzenie wspólnika jest finansowane z czystego zysku, zmiana umowy spółki nie jest konieczna. Zmiana będzie natomiast wymagana m.in. wtedy, gdy umorzenie następuje poprzez obniżenie kapitału zakładowego.
Czy można umorzyć udziały bez zgody wspólnika?
Tak, ale wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez przepisy oraz umowę spółki. Dotyczy to umorzenia przymusowego oraz automatycznego. Dobrowolne umorzenie udziałów zawsze wymaga zgody wspólnika.
Czy umorzenie udziałów może być nieodpłatne?
Tak. Kodeks spółek handlowych dopuszcza nieodpłatne umorzenie udziałów, jednak wyłącznie za zgodą wspólnika, którego udziały mają zostać umorzone.
Z jakich środków można sfinansować umorzenie udziałów?
Przepisy przewidują tylko trzy możliwości finansowania odpłatnego umorzenia udziałów:
- z czystego zysku,
- poprzez obniżenie kapitału zakładowego,
- częściowo z czystego zysku i częściowo z obniżenia kapitału zakładowego.
Czy umorzenie udziałów trzeba zgłosić do KRS?
Tak. Po przeprowadzeniu procedury zarząd powinien dokonać odpowiednich zgłoszeń do KRS oraz zaktualizować listę wspólników. W razie zmiany beneficjenta rzeczywistego konieczna jest również aktualizacja wpisu w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych.
Czy spółka może umorzyć tylko część udziałów wspólnika?
Tak. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, możliwe jest umorzenie tylko części udziałów należących do wspólnika. W praktyce rozwiązanie to często wykorzystywane jest przy częściowym wyjściu wspólnika ze spółki lub zmianie proporcji udziałów.
Ile trwa procedura umorzenia udziałów?
Czas trwania zależy od wybranego sposobu finansowania. Umorzenie finansowane z czystego zysku może zostać przeprowadzone stosunkowo szybko. Jeżeli jednak konieczne jest obniżenie kapitału zakładowego, należy przeprowadzić postępowanie konwokacyjne wobec wierzycieli oraz uzyskać wpis zmian do KRS, co wydłuża procedurę o co najmniej kilka miesięcy.
Czy warto skorzystać z pomocy prawnika przy umorzeniu udziałów?
Tak. Nieprawidłowo przygotowane uchwały, błędne określenie sposobu finansowania czy pominięcie obowiązków rejestrowych mogą skutkować odmową wpisu przez KRS lub nieważnością części czynności. Profesjonalne przygotowanie całej procedury pozwala uniknąć kosztownych błędów i znacząco przyspiesza przeprowadzenie zmian w spółce.
